Çevrimdışı (İnternetsiz) Çeviri Nasıl Çalışır?

Uçak modundaki bir telefonla yabancı bir menüyü çevirebiliyorsan, cebindeki cihazın içinde küçük bir çeviri motoru çalışıyor demektir. Çevrimdışı çeviri tam olarak bu: metni bir sunucuya yollamadan, cihazın kendi işlemcisinde başka dile aktarmak. Aşağıda bunun nasıl mümkün olduğunu, nerede parladığını, nerede zorlandığını ve oyun altyazısı gibi özel bir işte nasıl daha iyi hâle getirildiğini bulacaksın.

Çevrimdışı çeviri ne demek?

İki tür çeviri var:

• Çevrim içi çeviri: Yazdığın metin internetten bir sunucuya gider, orada büyük bir modelle çevrilir, sonuç geri gelir. Bağlantı yoksa çalışmaz.
• Çevrimdışı çeviri: Çeviri modeli cihazın içine indirilmiştir. Metin cihazdan çıkmaz, çeviri orada yapılır. İnternet gerekmez.

Çevrimdışı çeviri bir "eski sürüm" değil, farklı bir dengedir: daha küçük bir model, karşılığında gizlilik, bağımsızlık ve sabit bir hız.

Cihazın içinde neler oluyor?

Bugünkü çeviri modelleri nöral ağlardır. Bir cümlenin cihaz içinde çevrilmesi kabaca dört adımda olur:

Bütün bunlar için cihazda yüzlerce megabaytlık bir model dosyası bulunur. Telefon uygulamaları bunu "dil paketi" adıyla indirtir; televizyon ya da bilgisayar uygulamaları modeli kendi içinde taşır.

Avantajları

• Gizlilik: Çevrilen metin cihazdan çıkmaz. Kişisel mesajlar, belgeler ya da oyunda okuduğun her satır bir sunucuya kaydedilmez.
• İnternetten bağımsızlık: Uçakta, tünelde, kotası bitmiş bir telefonda ya da ağı zayıf bir evde çalışır.
• Tutarlı hız: Ağ beklemesi olmadığı için hız, bağlantının o anki durumuna değil cihazın işlemcisine bağlıdır.
• Maliyet yok: Her çeviri için bir sunucu çalışmadığından ücretsiz sunmak mümkündür.

Sınırları

Cihaza sığan model, büyük sunucu modellerinden küçüktür ve bu bazı yerlerde kendini gösterir:

• Deyimler: "Speak of the devil" gibi kalıplar kelimesi kelimesine çevrilip anlamını kaybedebilir.
• Argo ve aksan: Sokak ağzı, kısaltılmış kelimeler ve yazıya geçirilmiş aksanlar modeli şaşırtır.
• Özel adlar: Kelime anlamı olan bir isim, örneğin "Hope", çevrilmeye çalışılıp "Umut"a dönüşebilir.
• Bağlam: Model çoğu zaman tek cümleye bakar. İki satıra bölünmüş bir cümleyi iki ayrı cümle sanabilir.
• Büyük harf: Tamamı büyük harfle yazılmış metin, kısaltma gibi algılanıp bozulabilir.

Türkçe bu sınırları daha da belirgin yapar. Eklerle kurulan bir dil olduğu için "Hope'a", "Dutch'ın", "Kratos'tan" gibi adlara gelen eklerin doğru seçilmesi gerekir; küçük bir model burada sık hata yapar.

Google Çeviri çevrimdışı nasıl kullanılır?

Telefonda en bilinen çevrimdışı çeviri Google Çeviri'nin dil paketleri. Mantık şu:

Menü adları uygulamanın sürümüne göre değişebilir. Telefonun depolama alanında yer açman gerekebilir; dil paketleri birkaç fotoğraftan çok daha fazla yer kaplar. Çevrimdışı sonuçlar çoğu zaman aynı uygulamanın internetli sonucundan biraz daha sade olur.

Çevrimdışı çeviri uygulaması seçerken

Telefon, bilgisayar ya da televizyon için bir çevrimdışı çeviri programı arıyorsan birkaç soruya cevap ara:

• Hangi dil çifti? Model her dil çifti için ayrı eğitilir. İngilizce-Türkçe gibi çok kullanılan bir çiftte kalite, az kullanılan çiftlere göre genellikle daha iyidir.
• Ne kadar yer kaplıyor? Daha büyük model çoğu zaman daha iyi çeviri demektir ama depolamadan ve bellekten yer ister. Eski bir cihazda çok büyük bir model yavaş çalışabilir.
• Ne için yapılmış? Seyahat cümleleri için eğitilmiş bir uygulama, roman ya da oyun diyaloğunda zorlanır. Kullanacağın metin türüne uygun olanı seç.
• Güncelleniyor mu? Modeller zamanla iyileşir. Uzun süredir güncellenmeyen bir paket, yeni çıkan sürümlerin gerisinde kalabilir.
• Gerçekten çevrimdışı mı? Bazı uygulamalar internet yokken çalışır ama bağlantı olduğunda metni yine sunucuya yollar. Gizlilik senin için önemliyse uygulamanın bu konudaki açıklamasını oku.

Oyun altyazısında çevrimdışı çeviri

Oyun altyazısı, genel amaçlı çeviri için zor bir alan. Satırlar kısa ama hızlı akar; içlerinde karakter adları, tuş komutları, askerî jargon ve argo bulunur; ekranda ikiye bölünmüş ya da tamamı büyük harf satırlar sık görülür. Genel bir model bunların çoğunda takılır.

Dijitransio, PS5 oyunlarının İngilizce altyazısını Android TV'de okuyup Türkçeye çeviren bir uygulama ve varsayılan çevirisi tamamen çevrimdışı: TV'nin içinde, internet kullanmadan, ücretsiz. Motor, OPUS-MT ailesinden İngilizce-Türkçe bir nöral çeviri modelinin TV için sıkıştırılmış sürümü. Asıl farkı ise modelin önüne ve arkasına eklenen oyun diline özel düzeltme katmanı.

Adları koruma

Kelime anlamı olan karakter adları çevrilmez, Türkçe ekleri doğru gelir:

Kalıp ifadeler ve deyimler

Oyunlarda sık geçen ve kelimesi kelimesine çevrilince bozulan satırlar için elle yazılmış Türkçe karşılıklar kullanılır:

Cümlenin içindeki deyimler de modele gitmeden önce düz anlamlarına çevrilir. "The bridge is out" gibi bir satır, köprünün "dışarıda" olduğu değil yıkıldığı anlamıyla çevrilir.

Tuşlar, büyük harf ve bölünmüş satırlar

• Tuş simgeleri korunur: "Press ✕ to open the map" satırı "Haritayı açmak için ✕ tuşuna bas" olarak gelir; simge doğru ekle yerinde kalır.
• Bağıran altyazılar: Tamamı büyük harf satırlar önce normal yazıma çevrilir, sonra çevrilir.
• Bölünmüş cümleler: İki satıra ya da arka arkaya iki karta bölünmüş cümle birleştirilir ve tek cümle olarak çevrilir.
• Konuşmacı adı: Satırın başındaki ad çevrilmez, ayrı renkte gösterilir.
• Sayılar: Mermi, para, saat gibi göstergeler çevrilmez.

Oyun profillerindeki sabit terimler de her seferinde aynı karşılıkla yazılır; aynı yer adının bir sahnede başka, öbüründe başka çevrilmesi önlenir.

Dürüst sınırlar

Bu katman çoğu satırı doğru ve doğal Türkçeye taşır ama her satırı değil. Ağır argo, nadir deyimler ve oyunun uydurduğu kelimeler zaman zaman tuhaf çıkabilir. En yüksek kaliteyi isteyenler için kendi anahtarıyla DeepL, Microsoft Azure, Google Cloud, Gemini, OpenAI ya da Claude bağlama seçeneği var; internet koparsa ya da servis cevap vermezse uygulama kendiliğinden çevrimdışı motora döner, altyazı kaybolmaz. Anahtarın nasıl alınacağı çeviri için API anahtarı alma yazısında, büyük dil modelleriyle çevirinin artısı eksisi yapay zekâ ile oyun çevirisi yazısında.

Çevrimdışı motorun 54 oyun cümlesiyle nasıl ölçüldüğünü, yöntemi ve zayıf kaldığı yerleri çeviri kalitesi sayfasında görebilirsin. Uygulamanın genel çalışma şekli nasıl çalışır sayfasında.